Fosfor jest jednym z najważniejszych składników pokarmowych roślin
Wspiera rozwój systemu korzeniowego, gospodarkę energetyczną, kwitnienie, zawiązywanie nasion oraz dojrzewanie plonu. Jednocześnie należy do najmniej mobilnych pierwiastków w glebie. Nawet gdy analiza wskazuje na stosunkowo wysoką zawartość fosforu ogólnego, jego ilość dostępna dla korzeni może być niewielka.
Dlaczego fosfor się uwstecznia?
Po zastosowaniu nawozu fosforowego część fosforu pozostaje w roztworze glebowym, ale część szybko wiąże się z minerałami i przechodzi w trudno rozpuszczalne formy. Proces ten określa się jako uwstecznianie lub blokowanie fosforu. Fosfor nie znika z gleby, lecz staje się czasowo lub długotrwale niedostępny dla roślin.
W glebach kwaśnych fosfor może być wiązany przede wszystkim przez związki żelaza i glinu. W glebach zasadowych oraz zawierających dużo wapnia może natomiast tworzyć trudno rozpuszczalne fosforany wapnia. Jony fosforanowe są również silnie adsorbowane na powierzchni minerałów glebowych. W efekcie składnik pozostaje w glebie, ale roślina nie może go efektywnie pobrać.
Na dostępność fosforu wpływają między innymi odczyn, zawartość wapnia, żelaza i glinu, ilość materii organicznej, wilgotność, temperatura oraz aktywność biologiczna gleby. Zarówno silne zakwaszenie, jak i zbyt wysoki odczyn mogą ograniczać jego dostępność. Dlatego samo zwiększanie dawek nawozów nie zawsze rozwiązuje problem – kolejna porcja fosforu również może zostać związana.
Fosfor organiczny także wymaga uwolnienia
Znaczna część fosforu występuje w glebie w związkach organicznych, znajdujących się między innymi w resztkach roślinnych, próchnicy oraz biomasie mikroorganizmów. Rośliny nie mogą bezpośrednio pobierać większości tych związków. Muszą one zostać wcześniej rozłożone i przekształcone do form fosforanowych.
Proces ten nazywany jest mineralizacją fosforu organicznego. Odpowiadają za niego przede wszystkim mikroorganizmy wytwarzające enzymy, takie jak fosfatazy i fitazy. Enzymy te uwalniają fosfor ze związków organicznych, dzięki czemu może on ponownie trafić do roztworu glebowego i zostać pobrany przez korzenie.
Jak mikroorganizmy udostępniają zablokowany fosfor?
Niektóre bakterie i grzyby mają zdolność solubilizacji fosforu, czyli przekształcania trudno rozpuszczalnych fosforanów mineralnych w formy lepiej dostępne dla roślin. Mikroorganizmy nie produkują nowego fosforu – uruchamiają zasoby, które już znajdują się w glebie lub zostały wniesione z nawozami.
Jednym z najważniejszych mechanizmów jest wydzielanie kwasów organicznych, między innymi kwasu glukonowego, cytrynowego, szczawiowego czy octowego. Związki te lokalnie obniżają pH, wiążą jony wapnia, żelaza i glinu oraz ułatwiają rozpuszczanie trudno dostępnych fosforanów. Mogą również konkurować z fosforem o miejsca wiązania na powierzchni cząstek glebowych.
Bakterie i grzyby mogą więc działać dwutorowo:
- solubilizować fosfor mineralny, związany między innymi z wapniem, żelazem lub glinem,
- mineralizować fosfor organiczny za pomocą wytwarzanych enzymów.Badania potwierdzają, że poszczególne mikroorganizmy różnią się zdolnością do uruchamiania określonych form fosforu. Szczep skutecznie rozpuszczający fosforan wapnia nie zawsze równie dobrze radzi sobie z fosforanami żelaza lub glinu. Dlatego ważne są właściwy dobór mikroorganizmów oraz ich zdolność do funkcjonowania w konkretnych warunkach glebowych.
Biologiczne uruchamianie fosforu powinno być elementem szerszego podejścia do gleby. Ważne są prawidłowy odczyn, dobra struktura, odpowiednia zawartość materii organicznej, rozwinięty system korzeniowy i aktywna mikroflora ryzosfery. Mikroorganizmy mogą poprawiać wykorzystanie fosforu, ale nie zastąpią uregulowania podstawowych właściwości stanowiska.
Fosfor często nie jest tracony – jest zablokowany. O efektywności nawożenia decyduje więc nie tylko ilość zastosowanego składnika, lecz także zdolność gleby, korzeni i mikroorganizmów do utrzymania go w obiegu. Bakterie i grzyby solubilizujące fosfor pomagają uruchamiać trudno dostępne zasoby i zwiększać wykorzystanie zarówno fosforu glebowego, jak i dostarczanego w nawozach.
Bakterie solubilizujące mamy w preparacie Biofosforin. Działanie opiera się na naturalnej zdolności wyselekcjonowanych szczepów bakterii Bacillus megaterium do przekształcania znajdujących się w glebie, niedostępnych związków fosforu zmagazynowanych w trudno rozpuszczalnych związkach, nawozach oraz masie organicznej (słomie, poplonach, oborniku, itp.) w formy łatwo przyswajalne przez rośliny, co wpływa na lepsze odżywienie roślin.